Aile ve Miras Hukuku

Aile hukuku dosyalarında hukuki mesele ile insani mesele iç içedir. Burada iyi bir sonuç, çoğu zaman en sert davayı açmak değil; hangi konunun mahkemede, hangisinin masada çözüleceğini doğru ayırmaktır. Miras dosyalarında ise tartışma genellikle ölümden çok önce yapılmış bir devir işleminden doğar.

Boşanma Anlaşmalı boşanma protokolünün hazırlanması, çekişmeli boşanma davası, ayrılık, evliliğin butlanı. Anlaşmalı boşanmanın kabulü için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, tarafların birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi ve hâkimin tarafları bizzat dinlemesi gerekir. Protokolde velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı eksiksiz düzenlenmemişse hâkim protokolü onaylamaz.

Çekişmeli boşanma sebepleri Evlilik birliğinin temelinden sarsılması en sık dayanılan sebeptir. Zina, hayata kast ve pek kötü ya da onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı kanunda ayrıca sayılmıştır. Özel sebeplere dayanan davalarda kusurun ispatı yeterlidir; genel sebepte ise ortak hayatın çekilmez hâle geldiği ortaya konur.

Boşanmanın sonuçları Velayet ve kişisel ilişki kurulması, iştirak ve yoksulluk nafakası, dava süresince istenen tedbir nafakası, maddi ve manevi tazminat, ziynet eşyası alacağı, aile konutu şerhi. Velayette ölçü ana babanın talebi değil çocuğun üstün yararıdır; idrak çağındaki çocuğun görüşü uzman eşliğinde alınır.

Mal rejimi Edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi, katılma alacağı ve değer artış payı, kişisel mal iddiaları, mal ayrılığı sözleşmeleri. Tasfiye, boşanmadan ayrı bir davadır ve kural olarak boşanma kararı kesinleşmeden karara bağlanmaz. Evlilik içinde edinilen malın kimin adına tescilli olduğu değil, hangi kaynaktan finanse edildiği belirleyicidir.

Miras ve muris muvazaası Mirasçılık belgesi alınması ve iptali, mirasın reddi, terekenin tespiti ve paylaşımı, vasiyetname düzenlenmesi, tenkis davası, muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası. Mirasbırakanın, mirasçısından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışladığı taşınmazı tapuda satış gibi göstermesi hâlinde tüm mirasçılar bu işlemin geçersizliğini ileri sürebilir; satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark, alıcının ödeme gücü ve mirasbırakanın satışa ihtiyacı birlikte değerlendirilir.

Sık sorulan sorular

Boşanma davası ne kadar sürer? Anlaşmalı boşanmada dosya çoğunlukla tek duruşmada sonuçlanır; kararın yazılması ve kesinleşmesi için ek süre gerekir. Çekişmeli boşanmada süre; tanık sayısına, uzman incelemesine, bekletici mesele bulunup bulunmadığına ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Bu nedenle önceden bir süre belirtmek mümkün değildir.

Yoksulluk nafakası süresiz mi? Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve daha ağır kusurlu olmayan eş lehine hükmedilen yoksulluk nafakası kanunda süresiz düzenlenmiştir. Ancak nafaka alan tarafın yeniden evlenmesi, fiilen evliymiş gibi yaşaması ya da yoksulluğunun ortadan kalkması hâlinde kaldırılması istenebilir. Gelir durumundaki değişiklik nedeniyle artırım veya azaltım davası da açılabilir.

Velayet kime verilir? Kanunda anne ya da baba lehine bir kural yoktur; ölçü çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme; çocuğun yaşını, alışkanlıklarını, eğitim düzenini ve ebeveynlerin yaşam koşullarını değerlendirir. Küçük yaştaki çocuklarda anne bakımına duyulan ihtiyaç gözetilir. Velayeti almayan ebeveynle kişisel ilişki ayrıca düzenlenir.

Mirasın reddi için ne kadar süre var? Yasal mirasçılar için süre, mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten itibaren üç aydır. Süre hak düşürücüdür; geçtiğinde miras, borçlarıyla birlikte kabul edilmiş sayılır. Mirasbırakanın ödemeden aczi ölümü anında açıkça belliyse miras hükmen reddedilmiş sayılır ve bunun tespiti ayrıca istenebilir.

Mirastan mal kaçırıldığını düşünüyorum, ne yapabilirim? İki ayrı yol vardır ve şartları farklıdır. İşlem görünürde satış ama gerçekte bağışsa muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası açılır; bu dava süreye bağlı değildir. İşlem gerçek bir bağış ise ve saklı payı zedeliyorsa tenkis davası gündeme gelir; tenkis kısa hak düşürücü sürelere tabidir.

Düğünde takılan ziynet kimin sayılır? Takılar, kime takıldığına bakılmaksızın uygulamada kural olarak kadına ait kabul edilir; damada özgü olduğu açık olan parçalar bunun dışındadır. Ziynetin bozdurulduğu ya da iade edilmediği iddiasında ispat yükü talep edende olduğundan düğün görüntüleri, fotoğraflar ve tanık beyanları önem taşır.

Süreler ve başvuru yolları

• Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış: öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde beş yıl. Affeden dava açamaz.
• Terk sebebiyle boşanma: ayrılığın belirli bir süreyi doldurması, ardından ihtar ve ihtarın sonuçsuz kalması gerekir.
• Mal rejiminin tasfiyesi: boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıl.
• Mirasın reddi: öğrenmeden itibaren üç ay. Tenkis: öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde on yıl.
• Muris muvazaası: hak düşürücü süreye ve zamanaşımına tabi değildir.
• Görevli mahkeme: boşanma, velayet, nafaka, mal rejimi ve koruma tedbirlerinde aile mahkemesi. Mirasçılık belgesi, terekenin tespiti ve mirasın paylaşılmasında sulh hukuk; tenkis ve tapu iptali-tescilde asliye hukuk mahkemesi.
• Yetkili mahkeme: boşanmada eşlerden birinin yerleşim yeri ya da son altı aydır birlikte oturdukları yer; miras davalarında kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri.

Aile ve miras dosyalarında sonuç; delil durumuna, tarafların tutumuna ve mahkemenin takdirine bağlıdır. Hiçbir aşamada sonuç taahhüdü verilemez.